Geen -ismen

Volgens Ramose denkt Ubuntu in heelheid. Verschillen en onderscheidingen ziet hij als aspecten van de ene werkelijkheid. We mogen de heelheid echter niet holisme noemen. Want -isme duidt op een afgesloten en gefixeerd (denk-)systeem. In een visie waarin de werkelijkheid dynamisch is, in beweging, in voortdurende wording èn een geheel, zijn ‘toestanden’ slechts tijdelijk, momenten in de stroom van de werkelijkheid.

Ik gebruik het woord ‘werkelijkheid’, niet ‘het zijn’, ook niet Ramose’s ‘wordende zijn’. In het woord werkelijkheid zit werken, wat overeenkomt met de dynamiek waar Ramose het over heeft.

Volgens het Prisma Etymologisch Woordenboek is de oorspronkelijke betekenis van het achtervoegsel ‘-heid’: stand, waardigheid; eer, aanzien; glans, beeld, teken; schitterend, heet.

In de Grote Van Dale staat bij ‘christenheid’: alle christenen, dus de gehele groep (terwijl christendom op de religie wijst). De betekenis van ‘mensheid’ is in de Grote Van Dale: (a) de menselijke natuur (aard), (b) de gezamenlijke mensen.

Het achtervoegsel ‘-heid’ gaf oorspronkelijk dus de glans aan van het woord waar het achter stond. En tegenwoordig geeft het de groep aan van het woord waar het achter staat. Volgens de Grote Van Dale heeft daarentegen het achtervoegsel -isme een heel andere functie: “het geheel van opvattingen m.b.t. wat of wie door het grondwoord genoemd”. ‘-heid’ betreft de werkelijkheid, ‘-isme’ de opvattingen. Wanneer Ramose dus het achtervoegsel ‘-heid’ gebruikt, wil hij aangeven dat het om de/een gehele werkelijkheid zelf gaat en niet om een theoretisch of religieus denksysteem over de werkelijkheid.