31 March 2019

Socrates versus Baudet? Of een kwestie van waarden?

Ik heb er altijd zorg voor gedragen mijn politieke voorkeur buiten mijn filosofisch werk te houden. De reden: het is misleidend om de indruk te wekken dat mijn politieke voorkeur filosofisch onderbouwd kan worden en dus daarom ‘waar’ zou zijn, terwijl die voorkeur toch subjectief is.
In de afgelopen weken, echter, is het me niet gelukt die scheiding aan te houden. De verkiezingsretoriek van Baudet en de overwinning van Forum in deze verkiezingen raakten mij kennelijk zozeer dat ik mijn politieke visie niet of nauwelijks buiten mijn filosofische analyse kon houden. Is die vermenging, filosofisch gezien, ‘fout’?

Laat ik het zo zeggen: als ik Baudet’s overwinningsspeech puur socratisch of fenomenologisch lees, dus mijn eigen oordeel even uitschakel om te luisteren naar wat hij zegt, dan ben ik al niet ’neutraal’. Allereerst ga ik er al vanuit dat het mogelijk en wenselijk is om ‘zonder oordeel’ naar hem te luisteren. En als dit inderdaad zo is, neem ik in feite al een morele en politieke positie in. Immers, kennelijk vind ik ‘respect voor de ander hebben en tonen’ een belangrijke waarde, evenals ‘met elkaar in dialoog gaan’ (in de zin van: samen over iets nadenken, in plaats van ’tegen elkaar in denken’). Ook ga ik er vanuit, dat de betekenis van wat iemand zegt bepaald wordt door de bredere context van diens handelen.
Dit zijn drie ‘aannames’ die ‘verscholen’ liggen in de filosofische houding van ‘niet weten’ (Socrates), ‘mijn oordeel opschorten’ (Husserl) en ‘de betekenis van een woord is hoe het in de praktijk gebruikt wordt’ (Wittgenstein).
Wat ik voor mijn gevoel in de Baudet-discussies niet of te weinig gedaan heb, is deze drie impliciete waarden/aannames expliciet te benoemen - namelijk als mijn hartstochtelijke ‘vooringenomenheid’. Deze kan dan in de dialoog worden meegenomen - als een van de onderwerpen van gesprek. Inderdaad, mijn oordeel over Baudet en Forum is niet ‘objectief waar’, maar een ethische en politieke keuze.

Ter afsluiting en in het kader van de Baudet-discussie een link naar een artikel van Ko Colijn in NRC (oorspronkelijk in VN). Colijn is medewerker aan Instituut Clingendael.