Ontologie / zijnsleer

Ramose heeft het herhaaldelijk over ontologie (zijnsleer) en epistemologie (kennisleer). “Ubuntu is (…) de bron die overvloeit van Afrikaanse ontologie en epistemologie.” (Ramose, p. 29) Ze “moeten (…) als twee aspecten van een en dezelfde werkelijkheid worden opgevat.” (P.30)

Een ontologie bestaat uit uitspraken over de werkelijkheid in het algemeen en in haar diepste zin, dus juist ook over de werkelijkheid buiten het deel dat gevormd wordt door ons mensen. In een ontologie doe je uitspraken over werkelijkheid die we misschien deels maar niet in zijn geheel kunnen waarnemen en ervaren met onze zintuigen en betreden hanteren met onze ledematen. Zo gaat Ramose’s Ubuntu-ontologie ook over de werkelijkheid die wij niet kunnen waarnemen, met name de werkelijkheid van de voorouders en van degenen die nog moeten geboren worden.

Zijn epistemologie (kennisleer) lijkt vooral betrekking te hebben op het ontologische (!) gegeven dat mensen het ‘omhulde zijn’ concretiseren, niet in de laatste plaats door middel van kennis.

De sceptische, Socratische vraag moet hier gesteld worden: hoe kunnen we kennen wat ‘omhuld’ is en nog niet geconcretiseerd? Ook wanneer je zegt dat we het ‘omhulde zijn’ niet kunnen kennen’, zeg je in ieder geval dat het ‘er is’. Kennisleer behoort volgens Ramose tot de ondeelbare, ‘hele’ werkelijkheid, namelijk als het manifesterende en concretiserende ervan. (Hoe Heideggeriaans!). Maar ook hier geldt, dat je dan toch iets zegt over datgene waarvan je zegt dat je het niet kunt kennen, namelijk dat het ‘er is’.

In hoofdstuk 1 van het boek ontstaat bij mij de indruk dat Ramose zich beweegt in de sfeer van de betekenis- en zingeving (wat ik de sfeer van de semantische araus’ noem). Hij grenst een Afrikaanse ontologie en metafysica af tegenover een Westerse ontologie / metafysica (zie ook hoofdstuk 3, waarin hij het onder meer heeft over de Griekse en Hebreeuwse wortels van de Westerse ontologie en metafysica). En opvallend genoeg is er op zijn minst verwantschap tussen zijn Afrikaanse Ubuntu-geest en Heidegger’s Westerse Zijnsgeest.