Theorie

Ramose noemt wat hij doet nadrukkelijk ontologie (theorie van het zijn) en epistemologie (theorie van het kennen).

Hij vertelt ons dat de Ubuntu-opvatting van het zijn (de werkelijkheid) gevat kan worden in de term ‘het wordende zijn‘. Zo wordt benadrukt, dat de werkelijkheid niet gefixeerd is, niet stilstaat, maar dynamisch is, in beweging.

Ook geeft hij ons een trefwoord voor de kennistheorie van de Ubuntu-filosofie: ‘heel-heid‘. De taal waarin men in de Ubuntu-filosofie de werkelijkheid kent, is erop gericht de werkelijkheid als heel-heid te zien, niet gefragmenteerd. Hij illustreert dat aan de hand van de grammatica. De grammaticale structuur van subject-werkwoord-object (onderwerp-gezegde-lijdend voorwerp) zou de werkelijkheid fragmenteren: de doener – het doen – het object. In Ubuntu zou die opsplitsing niet bestaan: het doen staat centraal, de doener is in het doen geïmpliceerd. (Dit laatste noemt hij ‘het gesubstantiveerde infinitief’: de persoon is altijd al vervat in het werkwoord.)

Er zit m.i. een paradox in Ramose’s streven om een theorie van het ‘wordende zijn’ op te stellen. Eigen aan theorie is, dat je iets vaststelt (letterlijk). Je zegt hoe iets is. Ook als jouw onderwerp iets dynamisch is, wordt deze dynamische werkelijkheid in de theorie geïdentificeerd en daarmee gefixeerd. Een theorie identificeert en generaliseert. (Dat is de reden dat Wittgenstein naar een manier van schrijven zocht, waarin geen sprake is van theorie. Hij beschreef situaties en handelingen, zonder daar algemene theoretische uitspraken over te doen.)

Deze paradox tussen het onderwerp van Ramose’s boek (Ubuntu) en zijn theoretische taal neem ik verder voor lief. Het is nu eenmaal zo; zo denkt hij (traditioneel filosofisch) en zo schrijft. Het hoeft mij er niet van te weerhouden om dankzij zijn boek iets leren van zijn onderwerp, Ubuntu. Zo leer ik iets over de Ubuntu-filosofie als de ‘semantische aura‘ van de Ubuntu manier van leven.

Als Socratische filosoof ben ik sterk geneigd de semantische aura van mijzelf en de ander door te prikken. Maar laat ik me inhouden en me fenomenologische opstellen, benieuwd naar wat Ramose mij te zeggen heeft.